Meer dan kralen alleen; de pedagogische kracht van de Kanjerketting

“Een mooi gespreksinstrument” – Marije Mikx, medisch pedagogisch zorgverlener (Prinses Máxima Centrum)

Wanneer Marije Mikx vertelt over haar werk, is haar betrokkenheid voelbaar. Al achttien jaar begeleidt ze kinderen en gezinnen tijdens opname en behandeling. “Ik wil graag al vanaf het moment dat ze de lift uit komen naast ze staan”, vertelt ze. Als medisch pedagogisch zorgverlener start ze regelmatig de Kanjerketting met kinderen op. Hoe dat gaat verschilt per gezin. “Ik kijkt eerst wat het gezin op dat moment aankan. Soms is er eerst ruimte nodig voor uitleg, soms speelt eerdere ziekenhuiservaring mee.” Pas wanneer het kan, introduceert ze de ketting. “Dat moment brengt iedereen weer even terug naar het begin”, legt ze uit. “Er is altijd een ouder bij. Het is een ritueel dat verbinding brengt, vooral tussen de gezinsleden.” Met een knipoog vertelt Marije dat ze ‘haar’ kettingen herkent omdat zij ouders en verzorgers de tip geeft aan het eind van elke dag een knoopje in de ketting te maken om de dagen te markeren. Ze draagt altijd veiligheidsspelden bij zich om gaatjes in de kralen iets op te rekken wanneer het waxkoord er moeilijk doorheen gaat. “Dat soort dingen leer je in de praktijk”, lacht ze.

Volgens Marije beleven jonge kinderen de ketting vooral fysiek. Ze zijn met name bezig met het uiterlijk van de ketting en het bijhouden ervan. “Je merkt dat de kralen bij hen meteen veel vreugde brengen – vooral bij de Haargroeikraal.” Oudere kinderen en jongeren geven vaak een symbolische betekenis aan hun ketting. “Het is een bewijs van wat zij hebben doorstaan. Pedagogisch gezien ondersteunt dit de identiteitsontwikkeling: het kind is niet alleen ‘patiënt’, maar iemand met veerkracht, moed en draagkracht. ”Dat maakt de ketting ook een goed gespreksinstrument”, ervaart ze. “Bij pubers werkt het bijvoorbeeld goed om te vragen: ‘Vertel eens, welke kralen horen bij jouw week?’”

Marije schat in dat ongeveer 98% van de kinderen een ketting start. De manier waarop kinderen en gezinnen de ketting beleven, verschilt enorm: soms is het houvast, soms verwerking, soms trots. “Sommige ouders leggen aan het eind van de behandeling de hele ketting van hun kind uit over de gang. Of ze maken er de naam van het kind mee en hangen de ketting thuis op, ook als een kind aan de ziekte is overleden. Dat zijn blijvende herinneringen.”

“Je krijgt iets leuks voor iets naars” – Chantal van Wegen-Peelen, kinderoncologieverpleegkundige (Prinses Máxima Centrum)

Ook voor Chantal is de Kanjerketting verweven met haar dagelijkse werk. Toen zij jaren geleden als kinderoncologieverpleegkundige begon, lagen de kralen “ergens in een kastje”. “Intussen zijn er tientallen kralen bijgekomen en zijn de kralenkarren niet meer weg te denken uit de zorg.”

Chantal deelt regelmatig zelf kralen uit: “Als kinderverpleegkundigen doen we dat samen met de medisch pedagogisch zorgverleners. Zo hoeft een kind nooit te wachten op een kraal die het verdient.” Pubers – vooral jongens – vinden de ketting soms in het begin “niet nodig”, vertelt ze. “Maar later komen ze er dan vaak toch trots mee aanzetten.”

Ze heeft geen favoriete kraal, maar vertelt dat ze de kraal voor een “retegoede dag” vaak met een glimlach uitdeelt. Want hoewel de kralen momenten markeren die vaak zwaar zijn, worden deze bijna altijd positief ontvangen. “Je krijgt iets leuks voor iets naars. Dat werkt helend.”

De ketting is volgens Chantal een vanzelfsprekend onderdeel van het leven in het ziekenhuis geworden. Kinderen liggen ermee in bed, fietsen ermee rond, nemen hem mee naar school. “En voor mij is het dan meteen een makkelijke ingang voor een praatje. Het maakt het contact luchtiger, zelfs op moeilijke dagen.” Voor Chantal is het duidelijk: “De Kanjerketting mag nooit verdwijnen. Een sticker is leuk, maar een kraal blijft.”

 

“Een levenslijn van een heftige periode” – Jolanda van Esch, kinderoncologieverpleegkundige (shared care centrum Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ))

In het JBZ zag Jolanda de ketting langzaam groeien van “een idee waar we voor wilden gaan”, tot een vaste waarde binnen de zorg. Inmiddels beheert het team een grote kralendoos, en worden de kralen door verschillende medewerkers uitgedeeld. “Zelfs de receptioniste geeft soms een kraal.” Voor Jolanda heeft vooral de Shared Care-kraal grote betekenis: “Het staat voor samenwerking. Voor het samen doen.” Ze zou het mooi vinden als er ook een kraal komt om de periode bij het shared care centrum af te sluiten. “Om dat moment ook te markeren.”

Jolanda ziet de Kanjerketting als een vorm van erkenning en verbinding: “Sommige kettingen zijn zó lang dat gezinnen met een hele zak vol kralen binnenkomen.” Ze vertelt dat het ook voorkomt dat kinderen pas na een tijdje met de ketting willen beginnen. “Als het dan lukt om alles terug te halen en de ketting compleet te maken, kun je alsnog enorm veel voor iemand betekenen.”

Ze ziet in haar werk dat de ketting binnen de kinderoncologie heel vanzelfsprekend is en daarbuiten soms om uitleg vraagt. “Zeker omdat het aantal kinderen met dit ziektebeeld in het JBZ relatief klein is. Andere ziektebeelden hebben helaas niet zoiets herkenbaars als de Kanjerketting.” Ze zou het anderen ook gunnen, vooral omdat het zoveel betekenis kan toevoegen: “Het is een levenslijn van een heftige periode. De ziekte is niet altijd zichtbaar meer, maar de ketting blijft.” 

Onderzoek wijst uit dat Kanjerketting betekenisvol is

Pedagogisch wetenschappelijk onderzoek naar de psychologische effecten van de Kanjerketting met 173 kinderen en 331 ouders, wijst uit dat de ketting op meerdere vlakken betekenisvol is. Vooral de tastbaarheid van het ziekteproces, de monumentfunctie en de dagboekfunctie – het zichtbaar maken van de ziektegeschiedenis – scoorden hoog. Daarnaast helpt de ketting om de situatie voor buitenstaanders begrijpelijker en bespreekbaarder te maken. Ouders en kinderen gaven aan trots te zijn op de ketting en beschouwen deze als een dierbare herinnering. Hoewel sommige ouders aangaven dat hun kind nog te jong was om de volle waarde te beseffen, bewaren zij de ketting met het oog op later. Het onderzoek bevestigt daarmee dat de Kanjerketting een effectieve vorm van ondersteuning biedt tijdens een intensieve behandelperiode. Bovenal lijkt de ketting een belangrijk hulpmiddel te zijn voor open communicatie – tussen kind en ouder, tussen jonge patiënten onderling en in het contact met zorgverleners.

Een tastbare herinnering aan veerkracht

De Kanjerketting is geen oplossing voor alles wat deze ziekte met zich meebrengt. Maar het biedt kinderen, gezinnen én professionals iets unieks: houvast, structuur, kracht in kralen. Het is een tastbare lijn door een chaotische tijd – een symbool van moed, veerkracht en doorzettingsvermogen. Een ketting van kralen wordt zo een ketting van betekenis!

Tekst en interviews: Wendy Reurich-Bul 

Benieuwd naar meer ervaringsverhalen? Lees ze in de Voorjaars Attent 2026.